วัดหัวหินตั้งขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2439 และมีอุโบสถเมื่อ พ.ศ. 2441 ส่วนวัดบนเขาริมทะเลสองแห่งที่คนรู้จักกันดี คือวัดเขาตะเกียบและวัดถ้ำเขาเต่า เพิ่งได้ตั้งเป็นวัดเมื่อ พ.ศ. 2528 และ พ.ศ. 2560
วัดหัวหิน วัดประจำเมืองที่ไม่ได้อยู่บนเขา
ที่ดินตั้งวัดหัวหินมีเนื้อที่ 12 ไร่ 2 งาน 4 ตารางวา อยู่ที่เลขที่ 1 บ้านหัวหิน ถนนพูลสุข กลางตัวเมือง นอกจากนั้นวัดยังมีที่ธรณีสงฆ์อีกสองแปลง รวม 17 ไร่ 1 งาน 66 ตารางวา
หนังสือประวัติวัดทั่วราชอาณาจักร เล่ม 22 ระบุว่าวัดหัวหินได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาใน พ.ศ. 2441 ปีเดียวกับที่สร้างอุโบสถ เจ้าอาวาสรูปแรกเท่าที่ทราบนามคือพระครูวิริยาธิการี ซึ่งปกครองวัดตั้งแต่ปีตั้งวัดจนถึง พ.ศ. 2477 และวัดเปิดโรงเรียนพระปริยัติธรรมแผนกธรรมมาตั้งแต่ พ.ศ. 2476
อาคารส่วนใหญ่ที่เห็นในวัดหัวหินทุกวันนี้สร้างขึ้นในช่วงหลัง หอระฆังคอนกรีตสองชั้นสร้างเมื่อ พ.ศ. 2508 หอสวดมนต์เมื่อ พ.ศ. 2518 ศาลาการเปรียญสองชั้นเมื่อ พ.ศ. 2521 และศาลาอเนกประสงค์สามชั้นเมื่อ พ.ศ. 2529
วัดอีกเก้าแห่งในอำเภอหัวหินแบ่งได้เป็นสามแนวตามระยะจากทะเล แนวแรกอยู่ริมฝั่งที่ตำบลหนองแก แนวที่สองเป็นเขาลูกเตี้ยหลังถนนเพชรเกษม และแนวที่สามคือที่ราบด้านในแถบทับใต้กับหนองพลับ ตัวเลขด้านล่างเป็นระยะทางตรงจากวัดหัวหิน ระยะทางตามถนนจริงจะไกลกว่านี้
- ริมทะเล: วัดเขาตะเกียบ 6.5 กม. · วัดเขาเต่า 12.2 กม. · วัดถ้ำเขาเต่า 12.9 กม.
- เขาหลังถนนเพชรเกษม: วัดเขาอิติสุคโต 3.0 กม. · วัดเขาสนามชัย 5.6 กม. · วัดบ่อฝ้าย 5.9 กม.
- ทับใต้และหนองพลับ: วัดหนองพรานพุก 7.0 กม. · วัดห้วยมงคล 14.5 กม. · วัดหนองยายอ่วม 19.1 กม.
แผนที่: © ผู้ร่วมให้ข้อมูล OpenStreetMap
- ที่ตั้ง: 1 บ้านหัวหิน ถนนพูลสุข ต.หัวหิน อ.หัวหิน
- โทร: 032-532-343 (ข้อมูล ณ ตุลาคม 2569)
- เฟซบุ๊ก: วัดหัวหิน
ริมทะเล: หัวแหลมเขาตะเกียบและหมู่บ้านเขาเต่า
วัดเขาตะเกียบ
ปี 2528 ในทะเบียนเป็นปีที่วัดบนหัวแหลมทางใต้ของตัวเมืองแห่งนี้ได้ตั้งเป็นวัดอีกครั้ง ไม่ใช่ปีที่วัดเกิดขึ้น หนังสือประวัติวัดฯ เล่ม 22 บันทึกว่าวัดเขาตะเกียบเป็นวัดเก่า โดยมีหลักฐานว่าสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินีในรัชกาลที่ 7 เสด็จพระราชดำเนินเยี่ยมวัดเมื่อ พ.ศ. 2477
หนังสือเล่มเดียวกันเล่าว่าราว พ.ศ. 2478 พระสุทธิ์เข้ามาปกครองวัดอยู่เกือบ 40 ปี ต่อมาราว พ.ศ. 2509 วัดไม่มีพระจำพรรษาและร้างไป ระหว่างที่ร้างอยู่นั้น พระภิกษุวีระศักดิ์ กิตติวโร มาซ่อมแซมวัด ต่อมาท่านได้รับสมณศักดิ์เป็นพระครูพิพัฒน์วรกิตติ์ ราษฎรบ้านเขาตะเกียบกับคณะสงฆ์อำเภอหัวหินจึงขอยกวัดร้างขึ้นใหม่ วัดเขาตะเกียบกลับมาเป็นวัดอีกครั้งในวันที่ 29 พฤศจิกายน 2528 และได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาใน พ.ศ. 2530
ที่ดินของวัดเขาตะเกียบกว้างถึง 152 ไร่ หนังสือประวัติวัดฯ บันทึกพระพุทธรูปปางห้ามสมุทรสูง 16 เมตร ซึ่งวิกิพีเดียระบุว่าหันพระพักตร์ออกสู่ทะเล บนยอดเขามีเจดีย์ประดิษฐานพระเขี้ยวแก้วที่สร้างเมื่อ พ.ศ. 2545 และในวัดยังมีรูปหล่อหลวงปู่เทพโลกอุดรสูง 6 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ. 2538 ส่วนวิกิพีเดียเพิ่มเติมว่ามีเก๋งจีนกับรูปเจ้าแม่กวนอิมพันมือ
ภาพประกอบสร้างด้วย AI
- ที่ตั้ง: 137/1 บ้านเขาตะเกียบ ต.หนองแก อ.หัวหิน
วัดถ้ำเขาเต่า
วัดถ้ำเขาเต่าเป็นวัดที่ใหม่ที่สุดในรายชื่อนี้ วิกิพีเดียระบุว่าวัดได้ตั้งเมื่อวันที่ 20 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2560 สังกัดคณะสงฆ์ธรรมยุต
อุโบสถหลังแรกของวัดทำเป็นถ้ำหิน ภายในประดิษฐานพระสังกัจจายน์องค์ใหญ่ อุโบสถหลังที่สองตั้งอยู่บนเนินเขา ทางเข้าวัดปั้นปูนจำลองเป็นปากถ้ำ และมีศาลพระโพธิสัตว์กวนอิมอยู่ในวัดด้วย
บนจุดสูงสุดของวัดประดิษฐานพระพุทธศากยชินมหาราช พระพุทธรูปศิลปะสุโขทัย หน้าตัก 9.99 เมตร หันพระพักตร์ออกทะเล ตามที่วิกิพีเดียระบุ
- ที่ตั้ง: ต.หนองแก อ.หัวหิน
วัดเขาเต่า
ก่อนจะมีวัดถ้ำเขาเต่า หมู่บ้านเขาเต่ามีวัดของตนมาตั้งแต่ พ.ศ. 2467 แล้ว หนังสือประวัติวัดฯ เล่ม 22 บันทึกว่าที่ดินผืนแรกเป็นของนายเอี่ยม นางไพ่ นางช่วง นางพง และนายเจน ต่อมา ร.ต. เฉลิม กับนางวรจิตต์ พิพัฒนพันธุ์ ถวายเพิ่ม 4 ไร่ และนางฉลวย เล็กประยูร ถวายเพิ่มอีกราว 8 ไร่
เดิมที่นี่เป็นสำนักสงฆ์เขาเต่า มีพระเตี๋ยมเป็นผู้ปกครองและพระเติมเป็นผู้ช่วย ทั้งสองรูปช่วยกันถางป่าทำที่พัก มีเถ้าแก่มุ่ยคอยอุปถัมภ์ วัดเขาเต่าได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาใน พ.ศ. 2501 สังกัดคณะสงฆ์ธรรมยุต ที่ดิน 42 ไร่ด้านตะวันออกจดชายทะเล
ฐานข้อมูลของกระทรวงวัฒนธรรมบันทึกว่าในวัดมีศาลากลางน้ำ และอาคารที่สถาบันพลังจิตตานุภาพ ๑๘ ใช้สอนสมาธิ
- ที่ตั้ง: 65 บ้านเขาเต่า ถนนเพชรเกษม ต.หนองแก อ.หัวหิน
- เฟซบุ๊ก: วัดเขาเต่า อ.หัวหิน
เขาหลังถนนเพชรเกษม
วัดเขาสนามชัย
ชื่อวัดเขาสนามชัยมาจากชื่อเขาที่วัดตั้งอยู่ หนังสือประวัติวัดฯ เล่ม 22 เล่าว่าที่เขาลูกนี้ คุณหญิงจันกับคุณหญิงมุเคยยกทัพมาสู้พม่าและชนะศึก เขาลูกนี้จึงได้ชื่อว่าเขาสนามชัย
วัดตั้งเมื่อ พ.ศ. 2493 ผู้ออกทุนสร้างที่พักสงฆ์คือคณะกรรมการชุดหนึ่งซึ่งพลเอกเต็ม หอมเศรษฐี เป็นประธาน วัดได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาใน พ.ศ. 2503 และชาวบ้านหัวคอนเป็นผู้อุปถัมภ์วัดตลอดมา
ที่ดินของวัด 14 ไร่ 3 งาน 97 ตารางวา มีเขาล้อมอยู่สามด้าน คือเหนือ ใต้ และตะวันออก ในวัดมีรอยพระพุทธบาทจำลองที่สร้างเมื่อ พ.ศ. 2528 และพระเจดีย์เขาสนามชัยซึ่งบรรจุพระบรมสารีริกธาตุไว้ สร้างใน พ.ศ. 2540
- ที่ตั้ง: 1/3 บ้านหัวคอน ถนนเพชรเกษม ต.หนองแก อ.หัวหิน
วัดเขาอิติสุคโต
วัดเขาอิติสุคโตอยู่ใกล้วัดหัวหินที่สุดในรายชื่อนี้ แต่มีที่ดินกว้างที่สุดในแนวเขา คือ 112 ไร่ 2 งาน 88 ตารางวา ด้านใต้จดถนนห้วยมงคล ด้านตะวันออกจดสำนักสงฆ์เขามหากัสสป และด้านตะวันตกจดตัวเขาอิติสุคโต
จุดเริ่มต้นตามหนังสือประวัติวัดฯ เล่ม 22 คือหลวงพ่อโอภาสี ซึ่งธุดงค์ผ่านมาแล้วเห็นว่าที่นี่สงบและร่มรื่น ท่านให้พระชื่น ปภัสสโร เจ้าอาวาสวัดเพลงที่ภาษีเจริญ มาเป็นผู้ดูแลสำนักสงฆ์ พระนครกับพระสารภีช่วยกันก่อสร้างและซ่อมแซม วัดตั้งใน พ.ศ. 2480 ส่วนวิสุงคามสีมานั้นได้รับพระราชทานวันที่ 14 พฤศจิกายน 2510
พระพุทธรูปในวัดนี้หลายองค์มีชื่อเฉพาะ ได้แก่ พระศรีเมืองประกายแก้ว หน้าตัก 3.90 เมตร พระร่วงเศียรเกล้า หน้าตัก 5.50 เมตร และพระศรีบ้านประกายสุข หน้าตัก 6.20 เมตร นอกจากนี้ยังมีพระพุทธรูปจำลองแบบเชียงแสนหน้าตัก 6.50 เมตร และพระสังกัจจายน์แบบศิลปะจีนหน้าตัก 6 ศอก
- ที่ตั้ง: 38/35 ต.หัวหิน อ.หัวหิน
วัดบ่อฝ้าย
วัดบ่อฝ้ายอยู่ริมถนนเพชรเกษมทางเหนือของตัวเมือง เริ่มต้นใน พ.ศ. 2492 ปีที่พระสมุห์ชุม พระน้อย และพระอีก 7 รูป ธุดงค์มาถึงหมู่บ้าน นายชุ่ม นางยิ้ม และบุตรธิดาถวายที่ดิน 6 ไร่ ชาวบ้านช่วยกันสร้างศาลาไม้ไผ่เป็นที่พักชั่วคราว
หนังสือประวัติวัดฯ เล่ม 22 บันทึกว่าชาวบางกอกน้อยจากฝั่งธนบุรีเคยมาทอดกฐินที่นี่ และพระพุทธรูปประจำสำนักสงฆ์ก็เป็นของที่พวกเขาถวาย ศาลาการเปรียญหลังแรกสร้างใน พ.ศ. 2494 ด้วยเงิน 1,000 บาทจากนายชุ่มและนางบุญ กับแรงของชาวบ้านบ่อฝ้าย และใน พ.ศ. 2500 มีผู้ถวายที่ดินเพิ่มอีกหลายราย วัดตั้งเมื่อวันที่ 11 กันยายน พ.ศ. 2502 และได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาใน พ.ศ. 2510
พระประธานในอุโบสถเป็นแบบพระพุทธชินราช นายแพทย์ประเสริฐ นุตกุล เป็นผู้สร้างเมื่อวันที่ 9 พฤษภาคม พ.ศ. 2512 หนังสือประวัติวัดฯ บันทึกว่าพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เสด็จพระราชดำเนินมาทรงเจิมพระพักตร์พระประธานองค์นี้ ในวัดยังมีหอสมุดและพิพิธภัณฑ์วัดบ่อฝ้ายอีกหนึ่งหลัง
- ที่ตั้ง: 118 บ้านบ่อฝ้าย ถนนเพชรเกษม ต.หัวหิน อ.หัวหิน
- โทร: 080-524-4684 (ข้อมูล ณ ตุลาคม 2569)
- เฟซบุ๊ก: วัดบ่อฝ้าย
เข้าไปทับใต้และหนองพลับ: วัดห้วยมงคล หัวหิน และวัดใกล้เคียง
พ้นแนวเขาไปทางตะวันตกคือตำบลทับใต้และหนองพลับ ห่างจากชายหาดออกไปอีกหลายกิโลเมตร สามวัดในแนวนี้ตั้งเป็นวัดใน พ.ศ. 2522 ทั้งหมด วัดที่ไม่มีเบอร์โทรในรายการ ควรสอบถามที่วัดโดยตรงก่อนเดินทาง
วัดห้วยมงคล หัวหิน
วัดห้วยมงคลเริ่มจากที่พักสงฆ์ที่บ้านหนองหญ้าปล้อง ก่อนย้ายมาอยู่ที่บ้านห้วยคต หนังสือประวัติวัดฯ เล่ม 22 บันทึกว่าชาวบ้านเปลี่ยนชื่อห้วยคตเป็นห้วยมงคลให้เป็นมงคลแก่หมู่บ้าน เพราะพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เคยเสด็จพระราชดำเนินมาที่หมู่บ้านนี้ วัดจึงใช้ชื่อตามหมู่บ้าน
วัดห้วยมงคลตั้งใน พ.ศ. 2522 และได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาวันที่ 17 กรกฎาคม 2530 ที่ดินตั้งวัดมีเพียง 7 ไร่ 10 ตารางวา เจ้าอาวาสรูปแรกคือพระปลั่ง ปภาโส ระหว่าง พ.ศ. 2522–2534 ศาลาการเปรียญที่สร้างเมื่อ พ.ศ. 2537 กว้าง 29.40 เมตร ยาว 44 เมตร
สิ่งที่ทำให้วัดห้วยมงคล หัวหิน เป็นที่รู้จักคือหลวงปู่ทวดองค์ใหญ่ วิกิพีเดียระบุว่าองค์พระหน้าตัก 9.9 เมตร สูง 11.5 เมตร ตั้งบนฐานสามชั้นซึ่งชั้นล่างสุดกว้าง 70 × 70 เมตร พลเอกวิเศษ คงอุทัยกุล ร่วมกับเจ้าอาวาส หน่วยงานรัฐ และเอกชน ริเริ่มสร้างขึ้นเพื่อน้อมเกล้าฯ ถวายเป็นพระราชกุศล
เมื่อวันที่ 27 สิงหาคม พ.ศ. 2547 สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เสด็จฯ ทรงเททองหล่อองค์พระ ด้านหน้าประดิษฐานพระนามาภิไธยย่อ ส.ก. โดยได้รับพระราชทานพระราชานุญาต วิกิพีเดียระบุว่าเป็นหลวงปู่ทวดองค์ใหญ่ที่สุดในโลก และใต้ฐานองค์พระมีห้องโถงที่ใช้ในวันสำคัญทางพระพุทธศาสนา
- ที่ตั้ง: 118 บ้านห้วยมงคล หมู่ 6 ต.ทับใต้ อ.หัวหิน
- เฟซบุ๊ก: วัดห้วยมงคล
วัดหนองพรานพุก
ก่อนจะเป็นวัดหนองพรานพุก ที่นี่เป็นที่พักสงฆ์ชื่อ “ปทุมทิสาวาส” พระโต๊ะกับราษฎรบ้านหนองพรานพุกร่วมกันออกทุนสร้างเสนาสนะ วัดตั้งเมื่อ พ.ศ. 2522 และพระโต๊ะเป็นเจ้าอาวาสรูปแรกจนถึง พ.ศ. 2529
วิสุงคามสีมาของวัดนี้ได้รับพระราชทานในวันเดียวกับวัดห้วยมงคล ที่ดิน 21 ไร่ 1 งาน 26 ตารางวา ด้านตะวันตกจดถนนหนองขอน–วังยาง
วันที่ 11 สิงหาคม 2545 เกิดไฟไหม้ในวัด กุฏิสงฆ์และหอฉันเสียหาย ตามที่หนังสือประวัติวัดฯ เล่ม 22 บันทึกไว้
- ที่ตั้ง: บ้านหนองพรานพุก หมู่ 1 ต.ทับใต้ อ.หัวหิน
วัดหนองยายอ่วม
วัดหนองยายอ่วมที่ตำบลหนองพลับอยู่ไกลจากวัดหัวหินที่สุดในรายชื่อนี้ หนังสือประวัติวัดฯ เล่ม 22 เล่าว่าราว พ.ศ. 2500 พระธุดงค์สองรูปขึ้นไปพักบนเขาลูกหนึ่งในหมู่บ้าน ชาวบ้านขอให้ท่านอยู่ต่อตลอดพรรษา แล้วช่วยกันทำสำนักสงฆ์ขึ้น วิกิพีเดียระบุชื่อพระธุดงค์รูปหนึ่งว่าพระอาจารย์เบ้ง บณฺฑิตฺโต
ผู้ถวายที่ดินสร้างวัดคือนายโต๊ะ ช้างงาม ซึ่งวิกิพีเดียระบุว่าถวายร่วมกับนางแจ๋ว ช้างงาม วัดตั้งใน พ.ศ. 2522 และได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาวันที่ 23 กันยายน 2539 วิหารไม้กว้าง 14 เมตร ยาว 30 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ. 2536 ส่วนอุโบสถคอนกรีตกว้าง 12 เมตร ยาว 30 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ. 2539 ในวัดมีรูปหล่อหลวงปู่ทวดและรูปหล่อสมเด็จพุฒาจารย์ (โต)
- ที่ตั้ง: 163 บ้านหนองยายอ่วม หมู่ 4 ต.หนองพลับ อ.หัวหิน
- เฟซบุ๊ก: วัดหนองยายอ่วม ต.หนองพลับ
เบอร์โทรและเพจเป็นข้อมูล ณ ตุลาคม 2569
ก่อนจะมีพระธุดงค์ขึ้นไปปักกลดบนเขา พื้นที่ตรงนี้เป็นป่าใหญ่ที่มีหนองน้ำ หญิงชาวบ้านคนหนึ่งชื่ออ่วมมาตั้งบ้านทำกินอยู่ริมหนองนั้น คนรุ่นหลังจึงเรียกหนองน้ำว่าหนองยายอ่วม และชื่อของเธอก็กลายเป็นชื่อหมู่บ้านและชื่อวัดมาจนทุกวันนี้
แหล่งข้อมูล
- หนังสือประวัติวัดทั่วราชอาณาจักร เล่ม 22 หน้า 991, 993, 1008, 1010, 1070, 1138, 1142, 1151, 1155 กรมการศาสนา
- ทะเบียนวัด สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ
- วิกิพีเดีย: วัดเขาตะเกียบ
- วิกิพีเดีย: วัดถ้ำเขาเต่า
- วิกิพีเดีย: วัดห้วยมงคล
- วิกิพีเดีย: วัดหนองยายอ่วม
- ฐานข้อมูลทางวัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรม (วัดเขาเต่า)
- Google Maps (ตำแหน่งวัด)
—
กัญญา กันวะนา สนใจงานช่างโบราณในวัด ตั้งแต่ลายปูนปั้นถึงงานไม้แกะสลัก ปัจจุบันทำงานกับ พวงหรีด.ไทย ซึ่งส่งพวงหรีดทั้งในกรุงเทพฯ และต่างจังหวัด เรื่องที่ชอบที่สุดคือที่มาของชื่อวัด
